Rechten van het kind

Artikel 3 - HET BELANG VAN HET KIND. Alle maatregelen die het kind betreffen, moeten zijn belang tot grondslag hebben. De Staat heeft de plicht het kind de nodige verzorging te verschaffen, wanneer ouders of andere verantwoordelijkheden daarin te kort schieten.

Gevolgen mishandeling

De gevolgen van kindermishandeling op korte termijn
De ontwikkeling van een kind leungt voor een groot deel op de interactie met de ouders. Zeker in de eerste levensjaren. Later speelt de omgeving een steeds belangrijke rol. De liefdevolle zorg en aandacht van de ouder is voor het opgroeiend kind een basis voor wederzijds vertrouwen. Dat creert een veilige sfeer waarin een kind zich kan ontplooien. Verder biedt de positieve aandacht van de ouder het kind de nodige stimulansen om zich evenwichtig te ontwikkelen: emotioneel, intellectueel en lichamelijk. Kindermishandeling zet door het ontbreken van die geborgenheid de ontwikkeling zwaar onder druk. Het vertrouwen in anderen is ondermijnd. Het kind ervaart de buitenwereld daardoor als een vijandige omgeving en dqt verstoort de sociale omgang met de kinderen en volwassen om hem heen. De schuld voor het gedrag van de ouders zoekt het kind bij zichzelf. Het kind krijgt een verwrongen, negatief beeld van zichzelf en zo loopt zijn vertrouwen een grote deuk op. Niet elk kind lijdt evenveel onder mishandeling. Bepaalde factoren hebben daar invloed op.
De belangrijkste zijn:

  • De ernst van het geweld, de verwaarlozing of het misbruik op zich
  • De leeftijd waarop het begint
  • Hoelang het voortduurt
  • Het wel of niet aanwezig zijn van steun uit de omgeving
  • De persoonlijkheid van het kind
  • De mate van emotionele druk

Gevolgen tijdens de jeugd:
Fysiek letsel
Lichamelijk mishandeling veroorzaakt lichamelijk letsel. Een blauwe plek, een brandwond, een botbreuk: het zijn voorbeelden van verwondingen die het kind kan oplopen. De meeste verwondingen gaan vanzelf over of zijn met medische hulp te genezen. Niettemin kunnen ernstige verwondingen littekens achterlaten die het kind aan het narre voorval blijven herinneren. Het heftig heen en weer schudden van een baby ( het shaken-baby-syndroom) kan bloedingen veroorzaken in de hersenen. Dat risico bestaat ook als een kind zeer krachtig tegen het hoofd wordt geslagen. Wanneer het kind in de buik wordt gestompt of geschopt lopen inwendige organen gevaar.
Seksueel misbruik kent zijn eigen lichamelijke schadeL verwondingen aan geslachtsorganen of de anus bijvoorbeeld. Meestal ontbreken deze lichamelijke sporen, wat het bewijzen van seksueel misbruik bemoeilijkt.
Het seksueel contact kan ook veroorzaken dat het kind seksueel overdraagbare ziektes oploopt. Als de pleger van het misbruik seropositief is, loopt het kind zelfs het gevaar op vroege leeftijd aids-patiënt te worden.
Genoemde besmettelijke ziektes kan het kind door verscheidene vormen van seksueel contact oplopen, onder meer door geslachtsgemeenschap waarbij geen condoom wordt gebruikt. Dit heeft nog een andere risico: zwangerschap. De kans is dan aanwezig dat de pleger druk uitoefent om via abortus een einde te laten maken aan de ongewenste zwangerschap, om zo het misbruik verborgen te houden.

Ontwikkelingsstoornissen
Wil een kind op een goede en gezonde manier opgroeien, dan zijn positieve stimulansen van buitenaf belangrijk. Met name een positieve interactie met de ouders is onontbeerlijk. Een goede lichamelijk verzorging, het geven van liefde en aandacht en het belonen van goed gedrag van het kind zijn daarvan enkele voorbeelden.
Kindermishandeling remt de ontwikkeling juist af en kan stoornissen veroorzaken; het schaadt dan de emotionele ontwikkeling en de vooruitgang van de motoriek, de groei, de spraak, het taalgebruik en de intellectuele vermogens. De schade aan de emotionele ontwikkeling tijdens de jonge jaren kan op de adolescente leeftijd uitmonden in combinaties van ernstige gedragsproblemen, verslaving, crimineel gedrag en psychische problemen. De psychische verwarring kan voor het kind zo ondraaglijk worden, dan hij besluit tot zelfdoding.

Verstoord sociaal functioneren
Door de mishandeling, verwaarlozing of het misbruik kan het kind moeite heben om te functioneren in de maatschappij: die gevolgen doen zich op allerlei manieren voor. We geven twee voorbeelden.
Een kind dat lichamelijk verwaarloosd wordt, valt uit de toon bij andere kinderen. En die andere kinderen hebben dat snel in de gaten. Zij kunnen gemeen hard zijn tegen iemand die “anders” is, zonder dat ze in de gaten hebben wat ze hun buurt- of klasgenoten doen. Thuis durft een kind niet of nauwelijks in opstand ta komen tegen de moeder of vader die hem het leven dwarsziet. Soms reageert een kind dat af door buitenshuis dwars en opstandig te zijn: daar maakt hij zelf wel uit wat wel en niet mag. Daarnaast kan een kind zich terugtrekken en het contact met anderen zoveel mogelijk uit de weg gaan, waardoor hij in een isolement raakt.

Dodelijke afloop
In extreme gevallen, bij zware lichamelijke mishandeling of verwaarlozing, kan het kind zelfs aan de gevolgen overlijden. Het is onbekend hoeveel kinderen per jaar overkomt. Uit officiele landelijke statistieken over doodsoorzaken zijn hierover geen betrouwbare gegevens te achterhalen. Om enig inzicht te krijgen, werd in Nederland in 1997 een landelijk onderzoek onder huisartsen en kinderartsen uitgevoerd om te achterhalen hoeveel kinderen in 1996 waren overleden, waarbij de arts vermoedde dat kindermishandeling de oorzaak was. Uit dit onderzoek kwam naar voren dat het in dat jaar om mininaal 40 kinderen ging.

De gevolgen van kindermishandeling op lange termijn
Posttraumatische stressstoornis
Een zeer schokkende gebeurtenis (een trauma) gaat aan geen enkel mens ongemerkt voorbij. Ieder mens heeft tijd en kracht nodig om van de schok te herstellen. Wanneer dat herstel niet goed verloopt of geen kans krijgt, kan dat leiden tot een zogeheten post-traumatisch stressstoornis. Dat uit zich onder andere doordat iemand, zelfs vele jaren na het voorval, de schokkende gebeurtenis herbeleeft in de vorm van onverwachte, indringende herinneringen met bijbehorende angsten. Een kind dat nog niet bekomen is van een zware afranseling of opgedrongen seksuele handelingen en dan wederom aan geweld of misbruik blootstaat, krijgt geen kans de eerdere ervaringen te verwerken. Zo stapelen de traumatische ervaringen zich op, zonder dat de emotie een uitweg vinden en het verstand kan bevatten waarom het is gebeurd.

Dissociatieve stoornissen
Wie geconcentreerd zit te lezen, neemt niet alles in zijn omgeving waar. Iemand kan iets zeggen zonder dat de lezer het hoort, of er kan iemand de kamer in komen zonder dat hij het door heeft. Het is een alledaags voorbeeld van dissociatie: het bewustzijn sluit zich af voor een aantal indrukken uit de omgeving. Een kind kan deze vaardigheid gebruiken om zich af te sluiten voor lichamelijk geweld of seksueel misbruik. Het kind sluit zich daarbij af voor de gebeurtenissen, maar ook voor de daarbij horende emoties. Het kind heft dat proces niet of nauwelijks in de kand. En dat kan voortduren als het kind al volwassen is.

Verslaving
Wanneer de herinneringen aan thuis ondraagelijk worden en iemand de kracht mist om de depressieve gedachten daaraan de baas te worden, is het een verleidelijke stap om zichzelf moed in te drinken. En als blijkt dat enkele glazen alcohol inderdaad helpen, is die stap een volgende keer sneller genomen. Zo is alcohol binnen korte tijd geen hulpmiddel meer maar een verslaving. Hetzelfde gaat op voor andere drugs zoals marihuana, heroine of cocaine.

Zelfverwonding en zelfmoord
Naast verslaving zijn er andere uitvluchten mogelijk. Zelfmoord is in die zin een definitieve vlucht uit alle ellende. Zelfverwonding lijkt een opmaat voor zelfmoord, maar is meestal een manier om de woede af te reageren.
Het lichaam dat het misbruik heeft moeten ondergaan en in de ogen van de slachtoffers, het misbruik mede heeft uitgelokt, wordt op de manier gestraft. Anderzins kan het voor het slachtoffer een manier zijn om letterlijk te voelen dat hij nog leef: de ellende heeft namelijk de gevoelens afgestompt.

Psychosomatische klachten
Lichamelijke klachten zoals buikpijn en hoofdpijn kunnen een psychische oorzaak hebben. Men spreekt dan van psychosomatische klachten. Soms blijken dergelijke klachten het indirecte gevolg te zijn van mishandeling of misbruik.

Verstoord sociaal functioneren
Kindermishandeling heeft ook op volwassen leeftijd invloed op wat iemand van andere volwassen verwacht. In de omgang met anderen kan dit tot misverstanden en spanningen leiden. In relaties treden de ingesleten behoeftes en vooroordelen nadrukkelijk naar voren. De partner compenseert een gemis uit de kindertijd of de partner kan ondanks zijn goede wil niet het vertrouwen van de ander winnen.
Seksueel misbruik heeft grote invloed op de beleving van seksualiteit.
Ook dat kan in een relatie tot ongewilde spanningen leiden. De volwassene die misbruikt is, kan immers niet onbevangen intiem contact hebben met de partner. Lichamelijke aanrakingen hebben door de voorgeschiedenis een negatieve betekenis gekregen.